Szamba to nic innego jak bezodpływowe zbiorniki, w których gromadzone są ścieki i nieczystości. Aby prawidłowo funkcjonowały, konieczne jest regularne monitorowanie oraz czyszczenie. Oczyszczanie szamba jest obowiązkiem wszystkich właścicieli domków jednorodzinnych. Dowiedz się, dlaczego dbanie o czystość zbiorników jest tak ważne.

Jak już wspominaliśmy, szamba są to zbiorniki, w których gromadzone są odpady stałe i płynne. Zwykle montowane są one, gdy gospodarstwa domowe nie mają możliwości podłączenia do sieci kanalizacyjnej. Do wyboru są wówczas dwa rodzaje zbiorników: szambo szczelne lub przydomowa oczyszczalnia ścieków, czyli tzw. szambo ekologiczne. 

Jakie są różnice między szambem a przydomową oczyszczalnią ścieków? 

Na początku warto zaznaczyć, że zarówno przydomowe oczyszczalnie ścieków, jak i szamba usytuowane są miejscach, gdy w okolicy nie ma kanalizacji, a MPZP zezwala na budowę oczyszczalni. Jakie są główne różnice pomiędzy przydomową oczyszczalnią ścieków a szambem? Oto i one:

  • Przydomowa oczyszczalnia to koszt od około 6000 złotych do nawet 15 000 złotych. Z kolei szambo wraz z montażem wyniesie właścicieli domów jednorodzinnych lub przedsiębiorstw około 3000 złotych. 
  • Roczne koszty utrzymania czystości przydomowej oczyszczalni to około 250 złotych. Raz na dwa lata konieczne jest bowiem wybieranie ścieków - około 300 złotych. Nie powinno pomijać się również zakupu preparatów do szamba (około 100 złotych), ale to tego tematu wrócimy nieco później. Dla porównania oczyszczanie szamba to koszt około 3600 złotych rocznie. 

Przydomowa oczyszczalnia ścieków. Wymagane odległości w przypadku drenażu:

  • minimum 30 m od studni, także tej na sąsiedniej działce;
  • zachowanie minimum 3 m odległości od budynku oraz drzew; 
  • pomiędzy nitkami drenażowymi konieczne jest zachowanie minimum 1,5 m odstępu; 
  • nitka nie powinna być krótsza niż 9 m, ani dłuższa niż 25 m.

Szambo. Wymagane odległości to:

  • minimum 5 m od budynku; 
  • 2 m odległości od sąsiedniej działki oraz drogi; 
  • w przypadku, gdy sąsiaduje z podobnym urządzeniem na sąsiedniej posesji, konieczne jest zachowanie około 2 m od granicy działki.

Skąd bierze się nieprzyjemny zapach z szamba?

Głównym zadaniem szamba jest gromadzenie ścieków w taki sposób, aby nie zagrażały one wodom gruntowym. Nie zapominamy, że to właśnie te zbiorniki są doskonałą przestrzenią do rozwijania się wszelkich drobnoustrojów lub grzybów. To właśnie dlatego posiadanie szamba wiąże się niekiedy z niechcianymi konsekwencjami jak, chociażby nieprzyjemny zapach. Problem szczególnie przybiera na wadze, gdy zbiornik się zapełnia. Wówczas stanowi to dyskomfort nie tylko dla właścicieli działki czy sąsiadów. Jest również sporym zagrożeniem dla wspomnianych wyżej wód gruntowych, ale też dla zdrowia ludzkiego i środowiska.

Czy preparaty do szamb mogą zwalczyć przykry zapach? 

Wbrew pozom właściciele gospodarstw jednorodzinnych wcale nie są skazani na przykre, a niekiedy nawet skutecznie utrudniające życie zapachy, które dochodzą ze zbiorników. Z pomocą przyjdą preparaty do szamb, które skutecznie niwelują problem. Na tym jednak nie koniec zalet, jakie niesie ze sobą systematyczne stosowanie środków do szamb. 

  • Redukują ilość osadu i kożucha,
  • Pozwalają na uniknięcie cofania się ścieków,
  • Zmniejszają ryzyko powstania osadów i zatorów,
  • Opróżnianie szamba jest znacznie rzadsze. Jest to więc spora oszczędność finansowa,
  • Łatwość i komfort użycia. 

To właśnie dlatego regularne stosowanie środków do szamb jest tak ważne. Istotnym punktem jest również stosowanie preparatów do szamb zgodnie z przeznaczaniem i instrukcją podaną przez producenta.

Jakie procesy biologiczne i chemiczne zachodzą w szambie? 

Szambo to nie tylko magazyn na nieczystości, ale przede wszystkim żywy bioreaktor, w którym nieustannie zachodzą skomplikowane przemiany. W szczelnym zbiorniku bez dostępu powietrza dominują procesy beztlenowe. Można je podzielić na trzy etapy, które decydują o tym, co dzieje się ze ściekami.

Zanim rozpocznie się chemia, działa grawitacja. Ścieki rozwarstwiają się w sposób naturalny:

  • Sedymentacja. Ciężkie cząstki stałe opadają na dno, tworząc osad czynny (miejsce bytowania większości bakterii).
  • Flotacja. Tłuszcze i lekkie zawiesiny wypływają na powierzchnię, tworząc tzw. kożuch. Pomiędzy nimi pozostaje brudna woda.

Hydroliza enzymatyczna to etap wstępny trawienia. Bakterie wydzielają enzymy, które działają jak nożyczki chemiczne. Rozbijają one wielkocząsteczkowe związki nierozpuszczalne w wodzie (białka, węglowodany, tłuszcze) na proste związki rozpuszczalne (aminokwasy, cukry proste, kwasy tłuszczowe). Bez tego etapu bakterie nie mogłyby "zjeść" nieczystości.

Kolejny etap to fermentacja beztlenowa. To właściwy proces rozkładu, w którym bakterie beztlenowe metabolizują przygotowane wcześniej proste związki. Proces ten przebiega w dwóch fazach:

  • Kwasogeneza. Produkcja kwasów organicznych (powoduje to spadek pH w zbiorniku, co może generować nieprzyjemne zapachy gnilne).
  • Metanogeneza. W końcowym etapie wyspecjalizowane archeowce przekształcają te kwasy w stabilne produkty końcowe: metan, dwutlenek węgla i wodę.

Ubocznym skutkiem tych procesów chemicznych jest powstawanie gazów fermentacyjnych, w tym niebezpiecznego siarkowodoru (zapach zgniłych jaj) oraz metanu. Dlatego tak ważne jest, aby szambo miało sprawne odpowietrzenie, a biopreparaty były stosowane regularnie, gdyż  pomagają one zredukować produkcję tych najbardziej cuchnących związków.

Jakie znaczenie ma flora bakteryjna przy czyszczeniu szamba? 

Można śmiało stwierdzić, że flora bakteryjna jest dla szamba tym, czym silnik dla samochodu. Bez niej cały system staje się jedynie martwym, betonowym zbiornikiem, który wyłącznie magazynuje ścieki, zamiast je przetwarzać. Odpowiednio rozwinięta kolonia bakterii nie tylko wspomaga proces czyszczenia, ale wręcz go napędza, a jej znaczenie jest wielowymiarowe.

Przede wszystkim zdrowa flora bakteryjna przynosi wymierną korzyść ekonomiczną w postaci redukcji częstotliwości wywozu nieczystości. Mikroorganizmy dosłownie "zjadają" osad czynny, zamieniając gęstą materię w ciecz i gaz, dzięki czemu objętość odpadów stałych drastycznie spada. Bez tego procesu szambo zapełniałoby się znacznie szybciej gęstym mułem, co wymuszałoby częste i kosztowne wizyty wozu asenizacyjnego. Dodatkowo pożyteczne bakterie osadzają się na ściankach zbiornika i rur, tworząc tzw. biofilm. Ta biologiczna błona działa jak tarcza, która zapobiega osadzaniu się tłuszczu bezpośrednio na betonie czy plastiku, co znacznie ułatwia swobodny przepływ ścieków.

Równie istotny jest aspekt higienizacji i konkurencji biologicznej. Zgodnie z zasadą, że w przyrodzie puste miejsce szybko zostaje zajęte, brak zaszczepionych "dobrych" bakterii skutkuje namnażaniem się groźnych patogenów, bakterii gnilnych i chorobotwórczych, takich jak E. coli czy Salmonella. Wprowadzenie szlachetnych szczepów sprawia, że wygrywają one walkę o pokarm, naturalnie wypierając i zagłodzając szkodliwe drobnoustroje. Należy jednak pamiętać, że największym zagrożeniem dla tej równowagi jest moment opróżniania szamba. Wraz z nieczystościami usuwana jest wypracowana przez miesiące populacja bakterii, dlatego tak ważne jest, aby natychmiast po wizycie wozu asenizacyjnego zastosować dawkę aktywującą, co pozwoli odbudować kolonię, zanim w zbiorniku zaczną dominować procesy gnilne.

Jakie znaczenie ma regularne czyszczenie szamba? 

Stosowanie najlepszych nawet biopreparatów nie zwalnia z obowiązku fizycznego opróżniania zbiornika. Tabletki i proszki sprawiają, że ścieki są płynne i zajmują mniej miejsca, ale materia nie znika w magiczny sposób. Regularne zamawianie wozu asenizacyjnego to fundament bezpieczeństwa sanitarnego Twojego domu.

Przepełnione szambo nie przyjmie więcej wody. Może to skutkować wybiciem ścieków w najniższym punkcie instalacji (np. w brodziku, toalecie na parterze) lub zablokowaniem odpływu, co paraliżuje funkcjonowanie domu.

Na dnie każdego szamba z czasem gromadzą się tzw. osady zmineralizowane (piasek, ciężkie frakcje), których bakterie nie są w stanie rozłożyć. Jeśli nie są one regularnie wypompowywane, twardnieją i tworzą zbitą warstwę, trwale zmniejszając pojemność szamba. W skrajnych przypadkach ich usunięcie wymaga kosztownego kucia lub specjalistycznego płukania ciśnieniowego.

Regularne opróżnianie zapobiega również nadmiernemu ciśnieniu wewnątrz zbiornika, które mogłoby prowadzić do mikropęknięć w betonie lub rozszczelnienia łączeń. Przepełnione szambo to tykająca bomba ekologiczna, ścieki mogą przesiąkać do gruntu, skażając ujęcia wody w okolicy.

Moment, gdy szambo jest puste (zaraz po wizycie wozu asenizacyjnego), to idealna i jedyna okazja, aby wizualnie ocenić stan techniczny zbiornika. Możesz wtedy sprawdzić, czy ściany nie są popękane, czy nie ma widocznych przecieków oraz, czy rura doprowadzająca ścieki jest drożna.

Pamiętaj, że gminy mają prawo kontrolować częstotliwość opróżniania zbiorników bezodpływowych. Za brak rachunków potwierdzających regularny wywóz nieczystości lub stwierdzenie nieszczelności szamba grożą w Polsce bardzo wysokie mandaty karne.

W jaki sposób czyści się szambo? 

Choć na co dzień o higienę w zbiorniku dbają bakterie, fizyczne usunięcie nieczystości to zadanie wyłącznie dla specjalistycznego sprzętu. Proces ten, zwany fachowo asenizacją, nie ogranicza się tylko do wypompowania zawartości. Możemy wyróżnić dwa rodzaje czyszczenia, które wykonuje się w zależności od potrzeb.

Pierwszy sposób to standardowe opróżnianie. To proces, który zamawiasz regularnie (np. raz w miesiącu).

  • Na posesję przyjeżdża wóz asenizacyjny (szambiarka) wyposażony w potężną pompę próżniową. Operator wprowadza gruby, zbrojony wąż ssawny do dna zbiornika.
  • Dzięki wytworzonemu podciśnieniu, płynne ścieki oraz luźny osad są zasysane do beczki wozu w ciągu kilkunastu minut.
  • Nieczystości są wywożone do licencjonowanej stacji zlewnej przy oczyszczalni ścieków, gdzie poddaje się je utylizacji.

Druga metoda to czyszczenie hydrodynamiczne. Jest konieczne, gdy szambo jest stare, zaniedbane lub gdy na dnie zebrała się twarda warstwa osadu, której zwykła pompa nie jest w stanie zassać.

W tzw. metodzie WUKO stosuje się pojazdy, które poza odsysaniem mają funkcję mycia pod wysokim ciśnieniem. Specjalna głowica wprowadzona do zbiornika rozbija strumieniem wody skamieniałe osady na dnie i ścianach, a także udrażnia rurę doprowadzającą ścieki z domu. Powstała w ten sposób "zawiesina" jest następnie wypompowywana.

Ostrzeżenie dla właściciela! Nigdy, pod żadnym pozorem nie wchodź do wnętrza szamba, aby je "doczyścić" ręcznie, nawet jeśli jest puste. Na dnie zalegają niewidoczne, śmiertelnie niebezpieczne gazy (siarkowodór, metan), które mogą spowodować utratę przytomności w kilka sekund. Wszelkie prace wewnątrz zbiornika mogą wykonywać tylko specjaliści w maskach tlenowych i uprzężach asekuracyjnych.

Czyszczenie szamba - podsumowanie 

Prawidłowa eksploatacja szamba i przydomowej oczyszczalni ścieków to klucz do bezpieczeństwa sanitarnego, komfortu mieszkańców i ochrony środowiska. Regularne opróżnianie zbiornika, stosowanie biopreparatów oraz monitorowanie stanu technicznego instalacji pozwalają nie tylko ograniczyć koszty, ale również zapobiec groźnym awariom, takim jak cofanie się ścieków, powstawanie twardych złogów czy skażenie wód gruntowych.

Regularna asenizacja, odpowiednia biologia i unikanie agresywnej chemii w domu tworzą system, który działa stabilnie i bezpiecznie przez lata. To najlepsza inwestycja w bezproblemowe użytkowanie instalacji oraz uniknięcie kosztownych i niebezpiecznych konsekwencji zaniedbań.

FAQ

Dlaczego regularne czyszczenie szamba jest ważne? 

Regularność to fundament bezpieczeństwa sanitarnego domu. Systematyczny wywóz zapobiega przepełnieniu zbiornika, co chroni przed cofaniem się ścieków do kanalizacji (wybijaniem w toaletach) oraz powstawaniem trudnych do usunięcia zatorów w rurach doprowadzających.

W jaki sposób regularne czyszczenie szamba chroni zbiornik przed uszkodzeniami i wyciekiem nieczystości?

Przepełniony zbiornik poddawany jest ogromnym naprężeniom. Gęsty osad i nagromadzone gazy fermentacyjne wywierają silne ciśnienie na ściany, co z czasem prowadzi do mikropęknięć betonu i rozszczelnień. Regularne opróżnianie obniża to ciśnienie, zapobiegając niekontrolowanym wyciekom surowych ścieków do wód gruntowych.

Dlaczego brak czyszczenia szamba może skutkować karą grzywny?

Zgodnie z polskim prawem, właściciel posesji ma obowiązek dbać o szczelność zbiornika i regularny wywóz nieczystości, co musi być udokumentowane rachunkami. Gminy prowadzą kontrole. Brak dowodów na wywóz lub podejrzenie, że ścieki trafiają do gruntu, grozi mandatem karnym, który może wynieść nawet 5000 zł.

Ile kosztuje czyszczenie szamba? 

Cena jest uzależniona od lokalizacji, pojemności wozu asenizacyjnego oraz odległości do stacji zlewnej. Obecnie standardowy koszt jednorazowego wywozu w Polsce waha się zazwyczaj w przedziale od 250 do 450 zł. Usługi ekspresowe lub realizowane w dni wolne są dodatkowo płatne.

Co rozpuści gęste szambo? 

Do upłynnienia gęstego osadu organicznego i kożuchów tłuszczowych najlepiej sprawdzają się biopreparaty, takie jak Biofos Professional. Należy jednak pamiętać, że jeśli osad na dnie jest stary i zmineralizowany (piach, twardy szlam), preparaty nie pomogą, konieczne będzie mechaniczne czyszczenie ciśnieniowe (WUKO).